विसापूर ऊर्फ संबळगड

 विसापूर ऊर्फ संबळगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. मुबईहून पुण्याकडे जातांना लोणावळा सोडले की लोहगड-विसापूर ही जोडगोळी गिर्यारोहकांचे लक्ष वेधून घेत असते. मळवली रेल्वेस्थानकावर उतरल्यावर समोरच दिसतो तो म्हणजे लोहगड. मात्र डोंगरामागे लपलेला विसापूर किल्ला भाजे गावात गेल्यावरच नजरेस पडत

विसापूर किल्लाचा इतिहास:-

लोहगड-विसापूर तटबंदी ही अठराव्या शतकातील भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाची आणि स्थापत्य वैभवाची आठवण करून देणारी आहे. हा किल्ला मराठा साम्राज्याचे पहिले पेशवे बालाजी विश्वनाथन यांनी बांधला होता. पेशवा बालाजी विश्वनाथन यांच्या कारकिर्दीत 1713 CE ते 1720 CE दरम्यान बांधकाम सुरू झाले आणि पूर्ण झाले. तुलनेने अधिक प्रसिद्ध लोहगड किल्ला खूप नंतर बांधला गेला. तरीही, विसापूर किल्ला लोहगडापेक्षा खूप उंचावर बांधला गेला आहे आणि किल्ल्यावरचा प्रवास हा एखाद्या साहसापेक्षा कमी नाही. विसापूर किल्ल्याचा इतिहास मराठा साम्राज्याच्या महानतेशी घट्ट जोडलेला आहे. येथे दरवर्षी पर्यटक आणि ऐतिहासिक आणि स्थापत्य तज्ञांची गर्दी असते. 

लोहगड आणि विसापूर किल्ल्यांचा इतिहास गुंफलेला आहे. 4 मार्च 1818 रोजी किल्ल्यावर हल्ला झाला तेव्हा 1818 मध्ये विसापूरने ब्रिटिश वसाहतवादी राज्यकर्त्यांचे लक्ष वेधून घेतले. पेशवारीला गुडघे टेकायला लावण्यासाठी 380 युरोपियन सैनिक आणि 800 भारतीय सैनिकांचा समावेश असलेले सैन्य कोकण किनारपट्टीवरून तैनात करण्यात आले. . मराठा साम्राज्याचे शौर्य आणि आर्थिक सामर्थ्य यामुळे इंग्रजांनी इतर दोन बटालियन आणि संपूर्ण तोफखाना चाकणहून युद्धात सामील होण्यासाठी बोलावले. 

उच्च उंचीचा फायदा घेत, ब्रिटिश सैन्याने रणनीतिकदृष्ट्या आपली बंदुक तयार केली आणि विसापूर किल्ल्यावर बॉम्बफेक केली, ज्याने त्याच वर्षी ब्रिटिशांनी ताबा घेतला तेव्हा मराठा योद्ध्यांना किल्ल्यावरून पळून जावे लागले. कर्नल प्रॉथरला किल्ल्याची संपूर्ण कमांड ताब्यात घेण्यासाठी निवडण्यात आले, त्यानंतर किल्ल्यावरील उत्तरेकडील आणि दक्षिणेकडील मार्गांचा संपूर्ण नायनाट करण्यात आला, परिसरात काही विखुरलेल्या झोपड्या वगळता. भविष्यातील हल्ले टाळण्यासाठी कोकण (उत्तर) आणि दख्खन (दक्षिण) मार्ग बंद करण्यात आले. लोहगड किल्ल्यावर फारसा परिणाम झाला नाही आणि तो तुलनेने चांगल्या स्थितीत आणि अजूनही शाबूत आहे.