तोरण किल्ला:-

                                  तोरणा

तोरणा किल्ला , ज्याला प्रचंडगड असेही म्हणतात , हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यात स्थित एक मोठा किल्ला आहे . हे ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण आहे कारण छत्रपती शिवाजीं महाराज यांनी १६४६ मध्ये वयाच्या १६ व्या वर्षी काबीज केलेला हा पहिला किल्ला होता . या टेकडीची समुद्रसपाटीपासून 1,403 मीटर (4,603 फूट) उंची आहे, ज्यामुळे हा जिल्ह्यातील सर्वात उंच किल्ला आहे.

हा किल्ला १३ व्या शतकात शिवपंथाने बांधला असे मानले जाते . मेंघाई देवी मंदिर, ज्याला तोरणाजी मंदिर असेही संबोधले जाते, ते किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराजवळ आहे. मलिक अहमद या बहामनी शासकाने 1470 च्या उत्तरार्धात अलाउद्दीन खिलजीच्या कारकिर्दीत हा किल्ला ताब्यात घेतला .

१६४६ मध्ये, शिवाजी महाराज यांनी वयाच्या सोळाव्या वर्षी हा किल्ला ताब्यात घेतला , अशा प्रकारे तो मराठा साम्राज्याच्या किल्ल्यांपैकी एक बनलेल्या पहिल्या किल्ल्यांपैकी एक बनला. शिवाजीं महाराजांनी 'प्रचंडगड' किल्ल्याचे तोरणा असे नामकरण केले आणि त्यामध्ये अनेक स्मारके व बुरुज बांधले. [२]

18 व्या शतकात, शिवाजीपुत्र संभाजी राजे यांच्या हत्येनंतर मुघल साम्राज्याने या किल्ल्यावर थोडक्यात ताबा मिळवला . तत्कालीन मुघल सम्राट औरंगजेबाने हा किल्ला काबीज करण्यासाठी मुघलांना ज्या कठीण संरक्षणावर मात करावी लागली त्याची ओळख म्हणून या किल्ल्याचे नाव फुटुलगायब असे ठेवले. पुरंदरच्या तहाने ते मराठा संघात पुनर्संचयित केले गेले .

झुंजारमाची:-

प्रवेद्वार:-

बुधला माची:-